Geschiedenis Kruiskerk
In de achttiende eeuw, toen de bouw van katholiek kerken verboden was, werd in Eerbeek een zogenaamde kerkschuur gebouwd.
Uiterlijk mocht de kerk er niet uitzien als een kerkgebouw, maar moest het lijken op een schuur. De kerkschuur die in 1 793 in Eerbeek werd gebouwd leek bij het gereedkomen nog te veel op een kerkgebouw. De muren werden daarom met planken afgedekt en de deuren vervangen door staldeuren.
Toen Eerbeek in 1857 een zelfstandige Hervormde Gemeente werd, kwamen kerk en pastorie in handen van de Nederlands Hervormde Kerk. De oude kerkschuur werd afgebroken. Er kwam in 1858 een nieuw kerkgebouw hiervoor in de plaats.
De oude pastorie werd in 1888 vervangen. Enkele jaren geleden werd de zeer ruime pastorie verbouwd tot appartementencomplex en werd in de tuin een moderne pastorie gebouwd.
Na verloop van tijd werd de kerk te klein. Men besloot niet uit te breiden, maar een nieuwe kerk te bouwen. De toren van de oude kerk werd wel behouden. Op 26 juli 1930 werd de eerste steen gelegd. Tijdens de bouw gingen de gelovigen in het gebouw van Eerbeeks Belang bij De Korenmolen de eredienst bijwonen.
Ds. P. Blaauw was een begaafde predikant die tussen 1922 en 1933 op allerlei gebied initiatieven heeft genomen die bepalend zijn geworden voor de ontwikkeling van onze kerk in Eerbeek. Hij was de drijvende kracht achter de bouw van de huidige Kruiskerk die op zondag 25 januari 1931 werd ingewijd.
Op aanwijzingen en naar ideeën van ds. P. Blauw ontwierp architect Herman van der Kloot Meijburg (1875-1961) de Kruiskerk die in 1 931 werd opgeleverd. Herman van der Kloot Meijburg was een vermaarde Nederlands architect. Tal van kerken waaronder veel dorpskerken, maar ook de Nieuwe Kerk in Delft zijn door hem gerestaureerd.
De Kruiskerk is als derde (protestantse) kerk op deze locatie gerealiseerd in de stijl van de Nieuwe Haagse School. De indeling was in 1931 vernieuwend. Het liturgisch centrum kwam terug en werd voorzien van een opvallend gebrandschilderd kruisraam naar ontwerp van de Arnhemse glazenier J.H.E. Schilling.
In het liturgisch centrum stond niet de preekstoel maar de avondsmaalstafel centraal. De glas-in-loodramen in de dwarsbeuk, die zijn ontworpen door de bekende kunstenaar Joep Nicolas Ronkenstein en gemaakt door het bekende glasatelier Jos Geutjes uit Venlo, zijn in 1983 aangebracht.
De toenmalige predikant P. Blaauw had hiervoor in 1931 al schetsen gemaakt. Het oostraam heeft als thema de aanbidding, het westraam de heilsfeiten.
Naast deze twee grote ramen heeft de Kruiskerk ook nog een mooi gebrandschilderd kruis en 6 glas-in- lood ramen die tegelijkertijd met de bouw al zijn aangebracht.
Renovatie en uitbreiding
Door een fusie van de Gereformeerde Kerk en de Nederlands Hervormde Gemeente kwam in 2006 de Protestantse Gemeente Eerbeek tot stand.
Deze gemeente bezat twee kerkgebouwen, de Kruiskerk en de Beekkerk. Eén kerk is voor de nieuwe kerkgemeente voldoende.
De Beekkerk werd verkocht aan de Woningstichting en ook de hervormde pastorie aan het Haagje vond een nieuwe eigenaar.
In de nieuwe aanbouw komt een ontmoetingsruimte, die ook kan worden gebruikt als vergaderruimte voor de kerkenraad en allerlei andere activiteiten. Verder komen er een keuken en een ruimte voor de kerkelijke administratie. Ook komt er een nieuwe, ruime toiletgroep en een bergruimte.
De kerkzaal zelf komt ook aan bod. De inrichting van het liturgisch centrum wordt geheel vernieuwd met nieuw liturgisch meubilair, stoelen en verlichting. Nieuw stucwerk, schilderwerk en nieuwe buitenbeglazing moeten zorgen voor een fris aanzien.
Een deel van de oude kerkenkamers wordt als een consistorie ingericht en achter in de kerk wordt een stiltecentrum ingericht.
Het oude orgel is intussen verwijderd en verkocht, een nieuw orgel van dezelfde orgelbouwer is aangekocht.
De tuin om de kerk wordt ingericht als stiltetuin. Met twee bankjes tegen de kerkmuur en planten die een liturgische betekenis hebben zoals de tiengebodenplant, salomonszegel en passieflora. Het doopvont van de Beekkerk krijgt, met een fonteintje en nieuwe plaats in de tuin.
Vrijwilligers hebben veel voorwerk verricht en dat levert een kostenbesparing op van naar schatting van 40.000 euro. Er rest echter nog een tekort van 25.000 euro. Om dat probleem op te lossen heeft de kerkenraad een uit drie personen bestaande Commissie Geldwerving in het leven geroepen. Deze commissie heeft tot taak in drie jaar tijd een bedrag van
25.000 euro netto in te zamelen voor het verbouwingsfonds van de Kruiskerk. En dat is gelukt.
Het gerenoveerde en uitgebreide kerkgebouw is in 2009 in gebruik genomen en tot op heden niet alleen een gebouw van hout, stenen, glas en leien, maar ook een gastvrij en goed onderkomen voor bezoekers van erediensten, rouw- en trouwdiensten en meer informatie is te lezen in het onder eigen beheer samengesteld boekje:
150 jaar Protestants Eerbeek
Het boekje is verkrijgbaar bij het kerkelijk bureau à € 5,-
Het kerkelijk bureau is geopend op maandagmorgen van 09:00 - 11:30
De glas-in-loodramen in de dwarsbeuk, ontworpen door de bekende kunstenaar Joep Nicolas Ronkenstein en gemaakt door het bekende glasatelier Jos Geutjes uit Venlo, zijn in 1983 aangebracht.
De toenmalige predikant P. Blaauw had hiervoor in 1931 al schetsen gemaakt. Het oostraam heeft als thema de aanbidding, het westraam de heilsfeiten.
Naast deze twee grote ramen heeft de Kruiskerk ook nog een mooi gebrandschilderd kruis en 6 glas-in- lood ramen die tegelijkertijd met de bouw al zijn aangebracht.
Glas-in-loodramen
Gebrandschilderde Kruis
Het orgel
Ons vorige orgel was in 1968 gebouwd door de firma Vierdag in Enschede.
Een terugblik van deze (niet meer bestaande) firma en het orgel is te vinden op fa. Vierdag.
Het huidige "nieuwe" orgel is gebouwd in 1979 door dezelfde fa.Vierdag voor de "Ontmoetingskerk" in de Gemeente Vries in Drenthe.
Na sluiting van de "Ontmoetingskerk" is het orgel door orgelbouwer Ide Boogaard uit Rijssen gedemonteerd en opgeslagen.
Teun Groen, één van onze organisten, "ontdekte" in 2008 dit orgel als een goede opvolger voor het tot dan toe gebruikte orgel.
In 2008 is ons huidige orgel geplaatst.
Het orgel heeft een rein mechanisch toetsen- en registertractuur.
Oorspronkelijk was het register "Trompet 8 vt " niet gedeeld op het klavier.
Door een Sponsoring van Rabobank Projectfonds Apeldoorn, is de deling mogelijk gemaakt.
Dispositie van het Orgel
B/D = bascant en discant gedeeld
D = alleen discant
1. Quintadeen 16 vt. B / D bas eikenhout (als Bourdon);discant metaal (als Quintadeen)
2. Prestant 8 vt. C-F Eikenhout; rest metaal, vanaf G in het front.
3. Roerfluit 8 vt. B / D C-B Eikenhout; rest metaal
4. Octaaf 4 vt.
5. Gedekt (fluit) 4 vt. B / D
6. Quint (prestant) 2 2/3 vt. B / D
7. Octaaf 2 vt.
8. Gemshoorn 2 vt.
9. Terts 1 3/5 vt. D
10. Mixtuur 1 1/3 vt. 4 sterk
11. Trompet 8 vt. B / D
Pedaal- en Hulpregisters
1. Bourdon 16 vt. transmissie manuaal
2. Koppel Manuaal / Pedaal
3. Tremulant
Kruiskerk - Gemeentelijk Monument
Op maandag 17 november 2025 hebben waarnemend burgemeester Geert van Rumund en wethouder Yasemin Cegerek drie nieuwe gemeentelijke monumenten in Eerbeek onthuld. Het gaat om het Cultuurhuis Pater Dekker, de Molukse kerk Silo en de Kruiskerk.
De aanwijzing sluit aan bij de kerkenvisie van de gemeente. De gebouwen hebben niet alleen architectonische, stedenbouwkundige en historische waarde, maar spelen ook een belangrijke rol in het verenigings- en gemeenschapsleven. “Elke locatie herbergt een stukje waardevolle historie voor Eerbeek en de gemeente. De panden vormen elk een waardevolle verbinding tussen het verleden, het heden en de toekomst,” aldus burgemeester Van Rumund.
Met de nieuwe monumentale status is de Kruiskerk officieel beschermd en blijft het gebouw behouden voor toekomstige generaties.
Erkenning van cultuurhistorische waarde
De Kruiskerk is aangewezen als gemeentelijk monument vanwege de bijzondere betekenis voor Eerbeek en is waardevol vanwege haar architectuur, historie en de rol die de kerk speelt in het dorpsbeeld. De aanwijzing past binnen de Kerkenvisie van gemeente Brummen. Hierin staat dat kerkgebouwen belangrijk zijn voor de identiteit van het dorp. Veel inwoners vinden dat kerken behouden moeten blijven, ook als ze een andere functie krijgen.
De Kruiskerk is als derde (protestantse) kerk op deze locatie gerealiseerd in de stijl van de Nieuwe Haagse School. De indeling was in 1931 vernieuwend. Het liturgisch centrum kwam terug en werd voorzien van een opvallend gebrandschilderd kruisraam naar ontwerp van de Arnhemse glazenier J.H.E. Schilling. In het liturgisch centrum stond niet de preekstoel maar de avondsmaalstafel centraal. De glas-in-loodramen in de dwarsbeuk, die zijn ontworpen door de bekende kunstenaar Joep Nicolas Ronkenstein en gemaakt door het bekende glasatelier Jos Geutjes uit Venlo, zijn in 1983 aangebracht. De toenmalige predikant P. Blaauw had hiervoor in 1931 al schetsen gemaakt. Het oostraam heeft als thema de aanbidding, het westraam de heilsfeiten.
Stiltetuin
In 2009 werd de stiltetuin aangelegd na de renovatie van de Kruiskerk.
De zijkant tegen de kerkmuur en de achterkant rondom het rozenperk behoren tot de stiltetuin.
Het is best wel een klus om de stiltetuin bij te houden.
Maar er is wel waardering voor en het wordt met plezier gedaan. Van de koster horen we dat er nogal eens fietsers of wandelaars de tuin bezoeken.
De knooppunt fietsroute gaat langs de kerk en er staan verwijsbordjes naar de stiltetuin
In de brievenbus aan het hek is een informatiepapier aanwezig van de diverse planten, die veelal een bijbelse betekenis hebben of om hun kleur gepoot zijn. De liturgische kleuren zijn groen, rood, wit en paars. Ook vind je in de brievenbus het jongste Kerkblad Kruispunt en de nieuwsbrief. Zo krijgen de bezoekers ook wat informatie over onze kerk. Op een van de bankjes in de stiltetuin kun je even relaxen. Er worden wel eens planten verplaatst of er komen planten spontaan op en een enkele keer wordt er iets nieuws aangeschaft of krijgen we van iemand een plant.
De wonderboom die afgelopen zomer nieuw in de tuin is gepoot, is eenjarig en ontstaat uit één boon, prachtig is hij geweest. Hij verwijst naar het verhaal van Jona 4:6, de boom die God liet opkomen boven Jona uit om als schaduw te dienen. We gaan hem komend jaar zeker weer poten.
De druiven hebben het niet zo goed gedaan, ze waren nogal ingedroogd door de droogte. De buxus wordt gesnoeid door de mannen tuinploeg, maar heeft het in 2020 door de buxusmot toch laten afweten.
Bij de waterpartij, de bron, zijn vrijwilligers actief.
We hopen dat je eens langs de stiltetuin loopt en de planten en hun betekenis bekijkt, of je gaat een poosje heerlijk op een van de bankjes zitten.
De tuin wil een plaats zijn om even tot jezelf te komen. Een ontmoeting met je diepste verlangen en dromen. Bloemen kunnen je daarin een weg wijzen.
Logo Kruiskerk
